Θέατρο σκιών
Το θέατρο σκιών ανάγεται σε προϊστορικά ακόμη χρόνια, όταν τεχνητά και μιμικά σχήματα δημιουργούνταν με τα χέρια από την αναμμένη φωτιά στα σπήλαια των ανθρώπων της νεολιθικής εποχής. Για το θέμα καταγωγής του θεάτρου σκιών έχει αναφερθεί η αρχαιότητα ή ακόμα και το Βυζάντιο, χωρίς όμως να αποδεικνύεται από επίσημες πηγές. Υπάρχει θέατρο σκιών στην Αίγυπτο, πριν την κατάκτηση της από τις τουρκικές φυλές τον 17ο αιώνα.
Επίσης επιστημονικά δεν έχει διαλευκανθεί αν χάρη στη μετακίνηση των τουρκικών φυλών από την Ινδία ή την Κίνα διαδόθηκε το θέατρο σκιών στην Μεσόγειο. Τέλος είναι πιθανή και η διάδοση του θεάτρου μέσω των τσιγγάνων.
Όπως και να’ χει πάντως, ο τουρκικός καραγκιόζης ή Karagoz καμία σχέση δεν είχε με τον ήρωα που εμείς αγαπήσαμε. Οι διαλεκτικοί κωμικοί τύποι του τουρκικού Karagoz, ο Baba Himmet από τα βουνά της Ανατολής, ο Λάζος, ο Rumelili από τα Βαλκάνια, ο Κούρδος, ο Τάρταρος, ο Τσιγγάνος, ο Πέρσης, ο Άραβας, ο Αρμένης κι ο Εβραίος αντικαθρεφτίζουν πιστά την κοινωνική σύσταση του παραδοσιακού μαχαλά της Κωνσταντινούπολης στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Ακόμα και τα θέματα προέρχονται από ιστορικά γεγονότα που αφορούν την κλειστή μικροκοινωνία όπως πχ οι συχνές βιαιοπραγίες των Γενίτσαρων εις βάρος του πληθυσμού της Πόλης. Ο χαρακτήρας των παραστάσεων ήταν έντονα αριστοφανικός, τα αστεία φαλλικά και το χιούμορ αισχρό.
Ο Καραγκιόζης λοιπόν παιζόταν σε όλες τις Βαλκανικές κτήσεις της Οθωμανικής αυτοκρατορίες. Μ’ αυτό το σκεπτικό, οπωσδήποτε είχε έρθει και στην Ελλάδα. Κάποιος Άγγλος περιηγητής αναφέρει ότι στα Γιάννενα το 1809 είδε παράσταση πριν το ραμαζάνι. «Σε ρυπαρό καφενείο παίζει ένας Εβραίος μπροστά στα παιδιά». Στην απελευθερωμένη Ελλάδα, η πρώτη μαρτυρία αφορά στο 1834 στην Αθήνα. «Δεν υπήρχε καμιά θεατρική ζωή. Μόνον ο Καραγκιόζης είχε κατασκηνώσει εις ρυπαρόν τι καφενείον […]»
Η καταλυτική στιγμή όμως για την εδραίωση του Καραγκιόζη στην Ελλάδα και την τεράστια απήχηση που είχε στα επόμενα χρόνια, έρχεται με τη μεταρρύθμιση του Μίμαρου το 1890. Η συμβολή του Μίμαρου ήταν σπουδαία με την έννοια ότι ο Καραγκιόζης θα είχε σε διαφορετική περίπτωση εξαφανιστεί όπως και σε όλες τις περιφέρειες της τέως Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αλλά και στην ίδια την Τουρκία.
Οι νέοι τύποι του μπερντέ είναι ο Μπάρμπα Γιώργος, ο Σιορ Διονύσιος, ο Σταύρακας. Τα νέα έργα πολλές φορές βασίζονται πάνω σε μια παλιά τουρκική υπόθεση, αλλά αντλούν κι από τη νεοελληνική λαϊκή μυθιστορία, από τον Μεγαλέξανδρο ως το ’21, τους τσοπάνους, τον υπόκοσμο των πόλεων, το αστικό καφενείο, κι ακόμα και από υποθέσεις επικαιρότητας, όπως τη δολοφονία Αθανασόπουλου.
Έτσι, με την πάροδο του χρόνου, ο Καραγκιόζης απευθύνεται σ’ ένα ευρύ κοινό κι αποκτά μέσα σε λίγα χρόνια εξαιρετικά μεγάλη κοινωνική λειτουργικότητα. Αξίζει να σημειωθεί ότι απ’ το 1900 ως το 1930 ο ταπεινός Καραγκιόζης διασκέδαζε ένα κοινό πολλαπλάσιο σε σύγκριση με όλα τα άλλα θέατρα μαζί. Πραγματικό λαϊκό θέατρο δηλαδή και σημαντικό γεγονός στη ζωή της θεατρικής ιστορίας της Ελλάδας.
Στη σημερινή εποχή, ο καραγκιόζης δεν εκφράζει πια το σύνολο του κοινού με τον τρόπο που το έκανε παλιότερα. Χάνεται δηλαδή ο κοινωνικός, λαϊκός έλεγχος για τη δημιουργία του καλλιτέχνη καθώς και η συγκεκριμένη λειτουργικότητα του αυθεντικού λαϊκού θεάτρου.
Στοιχεία για το κείμενο άντλησε η μαθήτρια Ισμήνη από το βιβλίο:
Πούχνερ, Βάλτερ, Λαϊκό θέατρο στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια.
Παντομίμα
Στην παντομίμα εκφράζεις συναισθήματα και σκέψεις βασισμένος στο σώμα σου, στην αίσθηση, στη φαντασία. Στην παντομίμα υπάρχει λόγος, μόνο που δεν είναι εκφωνούμενος. Μέσα από την παντομίμα, εκφράζεις συναισθήματα και σκέψεις, όχι για να αναπληρώσεις το λόγο αλλά για να τον εμπλουτίσεις. Οδηγείσαι έτσι σιγά σιγά στην οργανωμένη και πειθαρχημένη εκφραστική κίνηση. Η παντομίμα δίνει τη δυνατότητα σε όλο το σώμα να κάνει σαφή τα αισθήματα και τις παρορμήσεις και να μεταδώσει αυτό που αποτελεί βίωμα, συγκίνηση, χαρά, κάποιο καίριο και ουσιαστικό κομμάτι της ύπαρξής του.
Λουκάς
Θέατρο του δρόμου
Το θέατρο του δρόμου συνδυάζει το θέατρο με τον κόσμο του βαριετέ, των αυτοσχέδιων δράσεων με τα ακροβατικά και τα λαϊκά δρώμενα, τις περίπλοκες σκηνικές κατασκευές με κείμενα συγχρόνων και αρχαίων συγγραφέων. Κι αν η τέχνη του θεάτρου θεωρείται εφήμερη, το θέατρο του δρόμου είναι η τέχνη του εφήμερου και της διαρκούς περιπλάνησης.
Από τις πρώτες παραστάσεις του δρόμου είναι <<ο Αρλεκίνος>> με αναφορές στην commedia dell’ arte και το οποίο βασιζότανε στα ιντερμέδια μιας προγενέστερης παράστασης. Το θέατρο του δρόμου είναι μια πολύ καλή ευκαιρία για ταξίδια και περιπλάνηση. Το θέατρο του δρόμου, μπορεί μ’ έναν πολύ ουσιαστικό τρόπο να κατέβει στον κόσμο, να φτάσει και να περάσει μηνύματα και αισθητικές αναζητήσεις και να κατακτήσει τον τυχαίο θεατή κοινωνό πολύ ουσιαστικών πράξεων. Παλαιότερα το θέατρο του δρόμου είχε μεγαλύτερη σχέση με κοινωνικές πολιτικές κατακτήσεις, σε ευθεία αναλογία με τις συνθήκες και τις ανάγκες του κόσμου. Σήμερα ίσως το θέατρο του δρόμου να σχετίζεται περισσότερο με τη ζωή της πόλης. Με την αδυσώπητη καθημερινότητα με την γκρίζα τετράγωνη αρχιτεκτονική της. Ίσως το θέατρο του δρόμου σήμερα να σχετίζεται με την εσώτερη αναζήτηση της μαγικής πόλης της χώρας του ονείρου και της φαντασίας.
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει παράδοση στο θέατρο του δρόμου, δεν υπάρχει ιστορία σε αντίθεση με άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Η βασική διαφορά ανάμεσα στο κοινό του κλειστού θεάτρου και του θεάτρου του δρόμου είναι ότι το κοινό του θεάτρου είναι ποικίλο. Μπορείς σε μια παράσταση θεάτρου δρόμου να δεις παιδιά, απλούς ανθρώπους, μετανάστες και άστεγους. Στο θέατρο τις αίθουσας για να πετύχει κανείς πρώτα και κύρια να υπολογίσει σε πιο κοινό απευθύνεται.
Ευαγγελία